Wystąpienie: Piotr Górnikiewicz

Dziękuję.

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Procedowany przez Wysoką Izbę projekt odpowiada na jedno z najbardziej bieżących oczekiwań obywateli wobec wymiaru sprawiedliwości. Proces powinien zostać rozstrzygnięty sprawiedliwie, a przede wszystkim w rozsądnym czasie. Oceniamy proponowane rozwiązania przede wszystkim z perspektywy podejrzanych i oskarżonych.

Pierwszym ważnym rozwiązaniem jest umorzenie ugodowe. W określonych sprawach, m.in. dotyczących występków przeciwko mieniu o wartości do 20 tys. zł i popełnionych bez przemocy lub groźby bezprawnej, z ustawowymi wyłączeniami, wykonana ugoda może otworzyć drogę do zakończenia postępowania już przez prokuratora. Weźmy pierwszą z brzegu, wcale nierzadką sytuację postępowania o przewłaszczenie kilku tysięcy złotych. Pokrzywdzony odzyskuje pieniądze, strony wykonują uzgodnione zobowiązania, a prokurator stwierdza, że spełnione są przesłanki umorzenia. Ten swego rodzaju konflikt może zostać rozwiązany bez kierowania sprawy do sądu. Z perspektywy pełnomocnika pokrzywdzonego szczególnie cenne jest powiązanie zakończenia postępowania z rzeczywistym wykonaniem ugody. Chronimy interes pokrzywdzonych, jednocześnie oszczędzając czas sądu potrzebny do rozpoznania innych spraw.

Drugim filarem reformy są wyraźne zachęty ustawodawcy do wcześniejszego porozumienia pomiędzy pokrzywdzonym a oskarżonym. Projektowane przepisy przewidują korzystniejsze zasady wymiaru kary zależnie od etapu, na którym dochodzi do uzgodnienia sposobu zakończenia sprawy. Przy porozumieniu przed rozprawą maksymalna kara pozbawienia wolności ma być ograniczona do 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia, a w pewnych sytuacjach - do 3/4. Jeżeli okoliczności i wina nie budzą wątpliwości, to wcześniejsze porozumienie może oszczędzić pokrzywdzonemu dalszego udziału w procesie, ograniczyć postępowanie dowodowe i przyspieszyć rozstrzygnięcie. Rolą obrońcy będzie wyjaśnienie klientowi dostępnych i możliwych konsekwencji, a rolą sądu pozostanie ocena warunków skazania.

Za pozytywne należy również uznać pewne uproszczenia organizacyjne. Na wniosek oskarżonego prokurator ma dołączać do aktu oskarżenia, któremu nie towarzyszy wniosek o skazanie bez rozprawy, oświadczenie wskazujące warunki akceptacji porozumienia. Dzięki temu obrona otrzyma jasny punkt odniesienia do rozmów. Taka formuła pozwala realnie skrócić drogę do uzgodnienia stanowiska i umożliwia wcześniejsze zakończenie sprawy. Projekt pozwala również obrońcy złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze za zgodą oskarżonego. Ma to praktyczne znaczenie choćby wtedy, gdy oskarżony przebywa za granicą albo ma jakieś trudności zdrowotne. Sama nieobecność oskarżonego nie będzie więc blokować porozumienia.

Ważne jest także otwarcie możliwości porozumienia na etapie postępowania dowodowego. W praktyce dopiero zeznania świadka lub opinia biegłego mogą stworzyć podstawę do uzgodnienia stanowisk. Projektowane przepisy pozwalają wykorzystać ten moment procesowy i zakończyć sprawę bez przeprowadzenia dalszych dowodów. Nawet na tym etapie można zaoszczędzić kolejne terminy rozpraw i czas wszystkich uczestników postępowania.

Proponowane uproszczenia zachowują istotne gwarancje. Każda sprawa zakończona wcześniej zwalnia czas sędziów, prokuratorów i pracowników sądów. Pozwala skierować więcej uwagi tam, gdzie ustalenie faktów jest trudne, a potrzeba ochrony pokrzywdzonych - szczególnie pilna.

Podsumowując, powiem, że można oczywiście znaleźć kilka elementów do dyskusji w komisji. Niemniej jest to ustawa dobra i potrzebna i Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie głosował za skierowaniem jej do dalszych prac.